ประวัติความเป็นมา

ในอดีต การประเมินและบำบัดรักษาความผิดปกติทางด้านความคิด อารมณ์ และพฤติกรรมของผู้ป่วย ยังคงขึ้นอยู่กับดุลยพินิจและประสบการณ์ส่วนบุคคลของแพทย์แต่ละท่านโดยมิได้มีระบบที่เป็นมาตรฐาน ต่อมาสืบเนื่องจากการประชุมองค์การอนามัยโลก (WHO) ว่าด้วยการศึกษาแพทยศาสตร์ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เมื่อปี พ.ศ. 2499 ณ บางแสน จังหวัดชลบุรี ได้มีมติร่วมกันว่าควรจัดตั้งภาควิชาจิตเวชศาสตร์ขึ้นเป็นภาควิชาหนึ่งในคณะแพทยศาสตร์ของมหาวิทยาลัยทุกแห่ง มติตังกล่าวส่งผลให้เกิดการกำหนดตำแหน่งจิตแพทย์เพื่อรับผิดชอบงานด้านนี้ในมหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ของประเทศไทย 2 แห่ง ได้แก่ มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล และคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยมีการคัดเลือกแพทย์สถาบันละ 1 ท่าน เพื่อส่งไปฝึกปฏิบัติงาน ณ โรงพยาบาลสมเด็จเจ้าพระยา ก่อนจะกลับมาเริ่มปฏิบัติงานในมหาวิทยาลัยของตน และได้เดินทางไปศึกษาต่อและดูงาน ณ ต่างประเทศในเวลาต่อมา ภายใต้การสนับสนุนของคณะแพทยศาสตร์และทุน China Medical Board

หลังจากแพทย์ทั้ง 2 ท่านสำเร็จการศึกษาจากต่างประเทศ ได้กลับมาดำเนินการเรียนการสอนและให้บริการบำบัดรักษาผู้ป่วยที่มีความผิดปกติทางจิตเวช ซึ่งนำไปสู่การก่อตั้งหน่วยจิตเวชในสังกัดภาควิชาอายุรศาสตร์ นอกจากนี้ องค์การอนามัยโลกยังได้สนับสนุนให้ผู้รับผิดชอบวิชาจิตเวชศาสตร์ดำรงตำแหน่งเป็นกรรมการประจำคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อีกท่านหนึ่งด้วย และในเวลาต่อมา หน่วยจิตเวชศาสตร์ได้ถูกนำไปควบรวมกับหน่วยประสาทวิทยา

ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้รับการก่อตั้งขึ้นอย่างเป็นทางการตามข้อบังคับของสภาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อวันที่ 27 มิถุนายน พ.ศ. 2516 โดยพัฒนามาจากหน่วยจิตเวช สังกัดภาควิชาอายุรศาสตร์ ซึ่งได้แยกตัวออกเป็นแผนกจิตเวชศาสตร์ในปี พ.ศ. 2515 ตามมติของสภาการศึกษาแห่งชาติ ก่อนจะได้รับการอนุมัติให้ยกฐานะเป็นภาควิชาในปีต่อมา โดยมี รองศาสตราจารย์ แพทย์หญิงภิรมย์ สุคนธาภิรมย์ ณ พัทลุง ดำรงตำแหน่งหัวหน้าภาควิชาเป็นท่านแรก
จิตเวชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์

ด้านกายภาพ

การบริการตรวจรักษาโรคทางจิตเวชเริ่มต้นขึ้นในปี พ.ศ. 2502 โดยให้บริการแบบผู้ป่วยนอกร่วมกับแผนกอายุรศาสตร์ พร้อมทั้งรองรับผู้ป่วยในจำนวน 1-2 เตียง ต่อมาในปี พ.ศ. 2505 ได้เปิดหอผู้ป่วยในทางจิตเวชศาสตร์ ณ ชั้นล่างของตึกธนาคารกรุงเทพ โดยมีเตียงรองรับผู้ป่วยจำนวน 8 เตียง นับเป็นหอผู้ป่วยจิตเวชในคณะแพทยศาสตร์แห่งแรกของประเทศไทย ควบคู่ไปกับการขยายการให้บริการผู้ป่วยนอกเพิ่มเติม จนกระทั่งปี พ.ศ. 2511 ได้เพิ่มศักยภาพการรองรับผู้ป่วยในเป็น 14 เตียง และได้จัดตั้งทีมสหวิชาชีพทางจิตเวชขึ้นเป็นครั้งแรก ประกอบด้วย นักสังคมสงเคราะห์ นักจิตวิทยาคลินิก และพยาบาลจิตเวช โดยมีนักอาชีวบำบัดเข้าร่วมทีมในปีถัดมา ซึ่งช่วยให้การปฏิบัติงานมีความครอบคลุมมากยิ่งขึ้น

ในเวลาต่อมา ภาควิชาฯ ได้ใช้พื้นที่ชั้นล่างของตึกธนาคารกรุงเทพเป็นที่ทำการและหอผู้ป่วยในขนาด 14 เตียง พร้อมทั้งขยายพื้นที่ไปยังตึกวชิรุณหิศและตึกผ่าตัดเก่าเพื่อใช้เป็นห้องพักอาจารย์และห้องพักแพทย์ประจำบ้าน ส่วนบริการผู้ป่วยนอกได้เปิดให้บริการ ณ ชั้น 12 ตึก ภปร.

จนกระทั่งต้นปี พ.ศ. 2562 ภาควิชาฯ ได้ย้ายห้องพักอาจารย์ (บางส่วน) และห้องพักแพทย์ประจำบ้านจากตึกวชิรุณหิศและตึกผ่าตัดเก่ามายังชั้น 3 ของตึกธนาคารกรุงเทพ จากนั้นในวันที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2562 ได้ย้ายหอผู้ป่วยในจากชั้น 1 ตึกธนาคารกรุงเทพ ไปยังตึกปัญจมราชินี โดยเปิดให้บริการเฉพาะบริเวณชั้น 1 และขยายจำนวนเตียงเพิ่มขึ้นเป็น 17 เตียง ต่อมาในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2562 ได้เริ่มเปิดให้บริการรับผู้ป่วยในจิตเวชเด็กและวัยรุ่นจำนวน 3 เตียง ถัดมาในวันที่ 22-23 มิถุนายน พ.ศ. 2563 ได้ย้ายสำนักงานภาควิชาฯ จากตึกธนาคารกรุงเทพมายังชั้น 15 อาคารรัตนวิทยาพัฒน์ และล่าสุดในวันที่ 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2565 ได้เปิดหอผู้ป่วยจิตเวชเด็กและวัยรุ่นอย่างเป็นทางการ ณ ชั้น 2 ตึกปัญจมราชินี
จิตเวชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย / 
โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย
2502
ให้บริการแบบผู้ป่วยนอกร่วมกับแผนกอายุรศาสตร์ พร้อมทั้งรองรับผู้ป่วยในจำนวน 1-2 เตียง
จิตเวชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย / 
โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย
2505
เปิดหอผู้ป่วยในทางจิตเวชศาสตร์ ณ ชั้นล่างของตึกธนาคารกรุงเทพ
จิตเวชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย / 
โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย
2511
เพิ่มศักยภาพการรองรับผู้ป่วยในเป็น 14 เตียง และได้จัดตั้งทีมสหวิชาชีพทางจิตเวชขึ้นเป็นครั้งแรก
จิตเวชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย / 
โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย
2562
ย้ายหอผู้ป่วยในจากชั้น 1 ตึกธนาคารกรุงเทพ ไปยังตึกปัญจมราชินี
จิตเวชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย / 
โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย
2563
ย้ายสำนักงานภาควิชาฯ จากตึกธนาคารกรุงเทพมายังชั้น 15 อาคารรัตนวิทยาพัฒน์
จิตเวชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย / 
โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย
2565
เปิดหอผู้ป่วยจิตเวชเด็กและวัยรุ่นอย่างเป็นทางการ ณ ชั้น 2 ตึกปัญจมราชินี

ด้านวิชาการ

ในระยะเริ่มแรก การเรียนการสอนวิชาจิตเวชศาสตร์ในหลักสูตรแพทยศาสตรบัณฑิต ดำเนินการสอนโดยอาจารย์พิเศษจากโรงพยาบาลสมเด็จเจ้าพระยา กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2499 จากการประชุมการศึกษาแพทยศาสตร์แห่งชาติ ครั้งที่ 1 ณ บางแสน จังหวัดชลบุรี ได้มีมติให้คณะแพทยศาสตร์ทุกแห่งจัดตั้งตำแหน่งอาจารย์จิตแพทย์ประจำเพื่อรับผิดชอบการสอนวิชาจิตเวชศาสตร์โดยตรง ต่อมาในปี พ.ศ. 2500 จึงได้เตรียมการจัดหาตำแหน่งแพทย์ประจำบ้านจิตเวชศาสตร์ สังกัดแผนกอายุรศาสตร์ขึ้นเป็นจำนวน 1 ตำแหน่ง เพื่อส่งไปฝึกอบรม ณ โรงพยาบาลสมเด็จเจ้าพระยา

ในปี พ.ศ. 2502 ได้มีการปรับปรุงหลักสูตรจิตเวชศาสตร์โดยเพิ่มชั่วโมงการเรียนการสอนเป็น 48 ชั่วโมงตลอดหลักสูตร ควบคู่กับการที่องค์การอนามัยโลก (WHO) ได้ส่ง Professor Karl M. Bowman จิตแพทย์ผู้เชี่ยวชาญและอดีตหัวหน้าภาควิชาจิตเวชศาสตร์แห่ง University of California, Berkeley สหรัฐอเมริกา มาให้คำแนะนำและควบคุมดูแล (Supervision) แก่จิตแพทย์ของมหาวิทยาลัยเป็นเวลา 1 ปี โดยมีอาจารย์จิตแพทย์อาวุวโสจากโรงพยาบาลสมเด็จเจ้าพระยาร่วมเป็นพี่เลี้ยงในการสอนนิสิตแพทย์และแพทย์ประจำบ้าน พร้อมทั้งได้ส่งแพทย์ประจำบ้านคนที่ 2 และคนที่ 3 ไปรับการฝึกอบรมเพิ่มเติมในปี พ.ศ. 2502 และ พ.ศ. 2510 ตามลำดับ ส่งผลให้สามารถเปิดการเรียนการสอนวิชาจิตเวชศาสตร์ได้บางส่วนในปี พ.ศ. 2502 และเปิดทำการสอนได้เต็มรูปแบบในปี พ.ศ. 2504

ภาควิชาฯ ได้พัฒนาหลักสูตรการฝึกอบรมหลังปริญญาและการศึกษาต่อเนื่องมาอย่างเป็นระบบ ดังนี้:
  • ปี พ.ศ. 2516
    เริ่มจัดการฝึกอบรมแพทย์ประจำบ้านสาขาจิตเวชศาสตร์ ตามโครงการฝึกอบรมเพื่อวุฒิบัตรผู้เชี่ยวชาญของแพทยสภา พร้อมทั้งเปิดหลักสูตรประกาศนียบัตรบัณฑิตทางวิทยาศาสตร์การแพทย์คลินิก สาขาจิตเวชศาสตร์
  • พ.ศ. 2530
    เปิดสอนหลักสูตรวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาสุขภาพจิต สำหรับผู้สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีที่ไม่ใช่แพทย์ เพื่อผลิตบัณฑิตที่มีทักษะในการส่งเสริม ป้องกัน ฟื้นฟูสุขภาพจิตในชุมชน และมีความเชี่ยวชาญด้านงานวิจัย โดยได้ปรับปรุงหลักสูตรในปี พ.ศ. 2356, 2549, และ 2554 รวมถึงเปิดหลักสูตรภาคนอกเวลาราชการในปี พ.ศ. 2543
  • พ.ศ. 2544 – 2555
    พ.ศ. 2544 – 2553
    เปิดหลักสูตรวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาจิตเวชศาสตร์
    พ.ศ. 2545 – 2554
    เปิดหลักสูตรประกาศนียบัตรบัณฑิตชั้นสูงทางวิทยาศาสตร์การแพทย์คลินิก สาขาจิตเวชศาสตร์ทั่วไป
    พ.ศ. 2545 – 2555
    เปิดหลักสูตรประกาศนียบัตรบัณฑิตชั้นสูงทางวิทยาศาสตร์การแพทย์คลินิก สาขาจิตเวชศาสตร์เด็กและวัยรุ่น
  • พ.ศ. 2552
    เปิดหลักสูตรประกาศนียบัตรบัณฑิตชั้นสูงทางวิทยาศาสตร์การแพทย์คลินิก สาขาจิตเวชศาสตร์ (แขนงจิตเวชศาสตร์ทั่วไป และ แขนงจิตเวชศาสตร์เด็กและวัยรุ่น)
  • พ.ศ. 2558
    เปิดหลักสูตรประกาศนียบัตรบัณฑิต สาขาวิชาสุขภาพจิต (แขนงวิชาจิตบำบัดความคิดและพฤติกรรม และ แขนงวิชาวิทยาการสารเสพติดและโรคทางจิตเวชร่วม)
  • พ.ศ. 2562
    เปิดหลักสูตรการฝึกอบรมแพทย์ประจำบ้านต่อยอด สาขาจิตเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ (Geriatric Psychiatry) และเปิดหลักสูตรวิทยาศาสตรดุษฎีบัณฑิต (ปริญญาเอก) สาขาวิชาสุขภาพจิต
  • พ.ศ. 2564
    เปิดหลักสูตรการฝึกอบรมแพทย์ประจำบ้านต่อยอด สาขาจิตเวชศาสตร์การรับปรึกษาในผู้ป่วยทางกาย (Consultation-Liaison Psychiatry)
  • พ.ศ. 2568
    เปิดหลักสูตรการฝึกอบรมแพทย์ประจำบ้านต่อยอด สาขาจิตเวชศาสตร์การเสพติด (Addiction Psychiatry)

ด้านการบริหาร

จากจุดเริ่มต้นในฐานะหน่วยจิตเวชศาสตร์ สังกัดภาควิชาอายุรศาสตร์ ต่อมาในปี พ.ศ. 2512 ได้มีการควบรวมกับหน่วยประสาทวิทยาเพื่อจัดตั้งเป็น แผนกประสาทวิทยา-จิตเวช โดยมี ศาสตราจารย์ นายแพทย์บุญเลี้ยง ตามไท ดำรงตำแหน่งหัวหน้าแผนก จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2516 ตามมติที่ประชุมกรรมการประจำคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้มีคำสั่งจัดตั้ง ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ ขึ้นอย่างเป็นทางการ โดยได้รวมหน่วยจิตเวชเด็กเข้าไว้ด้วยกัน (ขณะที่หน่วยประสาทวิทยาได้ย้ายกลับไปรวมกับภาควิชาอายุรศาสตร์ตามเดิม)นับตั้งแต่การก่อตั้งภาควิชาฯ ได้มีหัวหน้าภาควิชาบริหารกิจการภาควิชาและฝ่ายจิตเวชศาสตร์ต่อเนื่องมาตามลำดับดังนี้:
2516 - 2522
รองศาสตราจารย์ แพทย์หญิงภิรมย์ สุคนธาภิรมย์ ณ พัทลุง
2522 - 2526
รองศาสตราจารย์ นายแพทย์ไพจิตร สุทธิวรรณ
2526 - 2534
รองศาสตราจารย์ แพทย์หญิงภิรมย์ สุคนธาภิรมย์ ณ พัทลุง
2534 - 2538
ศาสตราจารย์ แพทย์หญิงสุวัทนา อารีพรรค
2538 - 2546
ศาสตราจารย์ แพทย์หญิงนันทิกา ทวิชาชาติ
2546 - 2550
อาจารย์ นายแพทย์นิพัทธิ์ กาญจนธนาเลิศ
2550 - 2558
รองศาสตราจารย์ แพทย์หญิงศิริลักษณ์ ศุภปีติพร
2558 - 2562
รองศาสตราจารย์ นายแพทย์สุขเจริญ ตั้งวงษ์ไชย
2562 - 2566
รองศาสตราจารย์ แพทย์หญิงศิริลักษณ์ ศุภปีติพร
2566 - ปัจจุบัน
ศาสตราจารย์ แพทย์หญิงรัศมน กัลยาศิริ
“เรามุ่งเน้นการสร้างองค์ความรู้ที่ทันสมัย เพื่อเยียวยาจิตใจและยกระดับสุขภาพจิต ของคนไทยให้ยั่งยืน”
จิตเวชศาสตร์
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย